Hygiëne, ziektes en drinkwater in de 19e eeuw

Tot ver in de 20e eeuw waren veel Amsterdamse grachten nog ontzettend vervuild. Riolen kwam er op uit, afval werd gewoon in de grachten gedumpt… Foto Stadsarchief Amsterdam.

Wie zich verdiept in zijn of haar familieverleden komt al gauw tot de ontdekking dat de levensomstandigheden in de 19e eeuw beroerd waren. Met de hygiëne was het slecht gesteld. Drinkwater was vaak verontreinigd. Afval lag op straat en dreef in de grachten. Niet zo verwonderlijk dat de kindersterfte hoog was. Dat volwassenen het slachtoffer werden van epidemieën en niet herkende ziektes.

Neem Floris Eliza Scheepmaker. Een loonarbeider, geboren op 30 augustus 1837 in Katwijk, zoon van een schoenmaker, die zelf een jaar later veel te vroeg overleed. Floris trouwde in 1863 met Maria Kulk. Zij kregen vier kinderen, van wie de oudste, Leendert, nog acht jaar werd. De anderen overleden binnen enkele dagen tot enkele maanden. Maria, zijn vrouw, stierf al in 1872. Is het vroege overlijden van de kinderen en van Maria veroorzaakt door slechte hygiëne, vervuild drinkwater, epidemieën? Dat zou heel goed mogelijk geweest zijn.

Het leed van Floris was niet uniek. Neem alleen maar de cholera-epidemieën die Nederland in de 19e eeuw trof. De eerste was in 1833, vervolgens kwam in 1848 en 1849 de tweede cholera-golf op gang en tot slotte de dodelijkste, de epidemie van 1866, die vele duizenden slachtoffers eiste.

‘Krijg de kelere’, is een uitdrukking die uit die tijd komt. Kelere….kolere…cholera…..

Cholera wordt vooral veroorzaakt door vies water. En dat was zeker in de geindustrialiseerde gebieden heel smerig.

In Amsterdam was de situatie heel beroerd. Beerputten waren allerminst waterdicht en lekte naar het grondwater. En als de beerputten werden leeggeschept, verdween de inhoud ook nog eens in de grachten die al vervuild waren met urine en lijken van honden en katten.

Haarlemmerpoort 1896. Foto Jacob Olie

Een ommekeer kwam toen de plannen voor een waterleiding realiteit werden en in 1851 de Duinwatermaatschappij werd opgericht en vanuit het duingebied bij Bloemendaal een waterleiding werd aangelegd naar Amsterdam met schoon drinkwater.  Initiatiefnemer was schrijver Jacob van Lennep. Hij speelde in ieder geval een belangrijke rol bij de oprichting van het eerste drinkwaterbedrijf. Het eerste tappunt was bij de Willemspoort (Haarlemmerpoort). Het water werd van de duinen bij Zandvoort naar Amsterdam gepompt, bij de poort werd het duinwater voor een cent per emmer verkocht.

Vanaf 1954 werden leidingen naar woningen aangelegd. Nieuwe huizen kregen een waterkraan. Waterputten verdwenen uit het stadsbeeld. Na de laatste choleraepidemie volgden ook andere steden door de vuilafvoer te verbeteren en drinkwatervoorzieningen te treffen, zeker ook na epidemieën als pokken en tyfus. Pas vanaf de tachtiger jaren volgde een meer planmatige aanpak van rioleringaanleg en drinkwatervoorzieningen.

 

 

 

Gezinsblad van Floris Eliza Scheepmaker

Floris Eliza Scheepmaker, geb. Katwijk 30 aug. 1837, Arbeider 1868-, † Lisse 8 febr. 1906, zn. van Leendert Leenderszoon en Teunisje Pietersdr Lindhout, tr. 1e Lisse 19 nov. 1863 Maria Kulk, geb. Lisse 25 maart 1834, † ald. 20 maart 1872; tr. 2e Lisse 29 aug. 1872 Jansje Thepen, geb. Haarlemmermeer 1830, † Lisse 18 jan. 1905.
Uit het eerste huwelijk:
1. Leendert Scheepmaker, geb. Lisse 11 sept. 1864, † ald. 24 aug. 1873.
2. Teunis Cornelis Scheepmaker, geb. Lisse 14 febr. 1866, † ald. 27 febr. 1866.
3. Catherina Scheepmaker, geb. Lisse 1867, † ald. 26 nov. 1868.
4. Teunis Cornelis Scheepmaker, geb. Lisse 16 juli 1870, † ald. 16 aug. 1870.

 

Please follow and like us:
Voor Floris was het vooral leven met de dood
Getagd op:

2 gedachten over “Voor Floris was het vooral leven met de dood

  • 17/02/2019 om 12:33
    Permalink

    In de tekst staat: De eerste was in 1833, vervolgens kwam in 1948 en 1949 de tweede cholera-golf op gang en tot slotte de dodelijkste, de epidemie van 1866, die vele duizenden slachtoffers eiste.

    Wordt hier niet bedoeld 1848 en 1849 in plaats van 1948 en 1949?

    Beantwoorden
    • 17/02/2019 om 18:00
      Permalink

      Inderdaad. Correctie is aangebracht. Hartelijk dank voor uw opmerkzaamheid!

      Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *