Concentratiekamp in plaats van geluk

Moeders en kinderen in één van de Britse concentratiekampen. Bron Wikipedia

Wie denkt aan concentratiekampen zal onmiddellijk die associëren met de Tweede Wereldoorlog. Begrijpelijk. Maar als we verder teruggaan in de geschiedenis van de 20e eeuw, komen we terecht in Zuid-Afrika, waar ten tijde van de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) de Britten veel concentratiekampen inrichtten met tienduizenden vastgezette blanken,  Boeren, vooral van Nederlandse afkomst. Het waren vaak kampen van dood en verderf.

Een hel voor velen, met onbeschrijfelijk veel leed. Wie denkt aan concentratiekampen zal onmiddellijk die associëren met de Tweede Wereldoorlog. Begrijpelijk. Maar als we verder teruggaan in de geschiedenis van de 20e eeuw, komen we terecht in Zuid-Afrika, waar ten tijde van de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) de Britten veel concentratiekampen bouwden met tienduizenden vastgezette blanken,  Boeren, vooral van Nederlandse afkomst. Het waren vaak kampen van dood en verderf. Een hel voor velen, met onbeschrijfelijk veel leed.



Mafeking

Boeren tegen de Britten. De strijd was fel en lang. Bron: Wikipedia.

Eén van die kampen was Mafeking. Bijna 7000 gevangenen, mannen, vrouwen en kinderen werden hier geïnterneerd.  Meer dan 1400 overleefden de verschrikkelijke omstandigheden niet. Het was een tamelijk geïsoleerd kamp bij het dorp Mafeking, dat ten westen van Johannesburg was gesitueerd. Een kamp waar ook het gezin Gangel was geplaatst. In tent nummer T192C. Onderwijzer Carel Frederik Bernardus Gangel, ook evangelist en geboren in Borne, werd samen met zijn vrouw Gerardina Maria Scheepmaker (zuster van Johanna en Maria, die beiden waren getrouwd met Karel Frugte) en hun kinderen gevangen genomen en op 10 augustus 1901 in dit kamp geplaatst.

Transvaal

Waarom het gezin Gangel naar Zuid-Afrika is vertrokken is niet duidelijk. Zij vertrokken rond 1898 naar Transvaal in Zuid-Afrika. Dit kan op basis van een klein krantenartikeltje dat in diverse Nederlandse kranten was verschenen worden vastgesteld. Zo vermeldde het Zeeuws Christelijk Historisch Nieuwsblad voor Zeeland op 18 februari 1902 het volgende:

,,Ruim 4 jaar geleden vertrokken van Urk de onderwijzers Gangel en Hoogeveen naar Transvaal. De laatste streed onder De la Reij en werd in september jl krijgsgevangen. Uit het burgerkamp bij Mafeking (waar ook Gangel met zijn gezin vertoeft en in één week twee kinderen verloor) is bericht ontvangen dat Hoogeveen aldaar op 15 december is overleden.”

In die tijd vertrokken meer Nederlanders naar Zuid-Afrika. De strijd van de Boeren tegen de Engelsen had de sympathie van veel landgenoten. Of Gangel zelf meestreed  met de Boeren, vooral van Nederlandse afkomst, lijkt niet waarschijnlijk. Misschien trok hem het leven in Zuid-Afrika. Of om de Nederlandse boeren en hun kinderen te onderwijzen in het Nederlands en de Nederlandse geschiedenis, maar vooral ook om het woord van God levend te houden, wie zal het zeggen. Of Carel Gangel had al een ander familielid in Zuid-Afrika wonen. Ook dat kan. Hoe dan ook, hij en zijn vrouw, die hem steunde (zo blijkt uit een ander krantenartikel), kozen voor een nieuw pad in hun leven.
Zij namen hun kinderen mee en dat waren er op dat moment vijf: Johanna Hendrika (1 jaar), Cornelia Gerarda (2),  Anna Sara (4), Gerardina Maria (7) en Carel Frederik (8), uitgaande van het vertrek in 1898 uit Elburg naar Transvaal. Moeder Gerardina was op dat moment vermoedelijk in verwachting van Gerhardus, die in 1899 werd geboren.

Het gezin vertrok naar Transvaal, Rietvallei. Volgens de Zuidafrikaanse archieven over de Britse concentratiekampen zou het gezin afkomstig zijn van de farm Malopoo. Mogelijk dat deze farm werd vernietigd. Het gezin bestond op dat moment dat zij werden gevangen genomen uit negen personen. Gerhardus, een peuter van net twee jaar, overleed in oktober. De baby Wilhelmina Johanna, drie maanden oud, overleed vermoedelijk aan mazelen.

Met name in oktober 2001 was het sterftecijfer in Mafeking uitzonderlijk hoog, hoger dan in de andere concentratiekampen. In totaal overleden 28.000 personen, vooral vrouwen en kinderen, voornamelijk Boeren. Het is niet duidelijk wanneer het gezin Gangel weer vrij kwam. Vermoedelijk na 31 mei 1902, de dag die leidde tot de Vrede van Vereeniging.

Armoede

Het waren daarna ongetwijfeld jaren vol armoede en zorg voor het gezin Gangel, dat in het gebied Rietvallei (Driefontein) bleef wonen. Elk jaar raakte moeder Gerardina wel zwanger. In 1902 werd Gerarda Wilhelmina geboren, een jaar later Hendrik Frederik, die in hetzelfde jaar al overleed. In 1905 werd Carolina geboren, maar zij werd slechts negen maanden oud. De geboorte van het laatste kind, een jongetje, werd mogelijk Gerardina fataal. Zij overleed in Driefontein op 8 januari 1908. Twee weken later overleed de baby. En opnieuw twee weken later overleed vader Carel…..allen in Driefontein, hun laatste woonplaats. Carel liet weinig tot niets na.

Vrienden ontfermden zich uiteindelijk over de zeven kinderen: volgens het Christelijk Historisch Nieuwsblad voor Zeeland namen vier Boeren van Driefontein  elk een kind aan, onderwijzer Otto nam het oudste kind aan om voor zijn studie en opleiding te zorgen en Stafleu, een Hollandse collega, nam een jongen en meisje op.

 

Bronnen:

Christelijk Historisch Nieuwsblad voor Zeeland, British Concentration Camps of the South African War 1900-1902, Wie is Wie en andere genealogische bronnen, zie ook sectie Bronnen.

Gezin van Carel Frederik Bernardus Gangel en Gerardina Maria Scheepmaker

Carel Frederik Bernardus Gangel is geboren op 15-11-1856 in Borne. Carel is overleden op 03-02-1908 in Driefontein Zuid-Afrika, 51 jaar oud. Carel trouwde, 33 jaar oud, op 15-11-1889 in Numansdorp met Gerardina Maria Scheepmaker, 24 jaar oud. Gerardina is geboren op 18-10-1865 in Numansdorp, dochter van Gerardus Scheepmaker en Cornelia Kruijswijk. Gerardina is overleden op 08-01-1908 in Driefontein Zuid-Afrika, 42 jaar oud.

Kinderen van Carel en Gerardina:

1 Carel Frederik Gangel, geboren op 09-09-1890 in Numansdorp. Carel is overleden in 1919 in Zuid-Afrika, 28 of 29 jaar oud.
2 Gerardina Maria Gangel, geboren op 26-12-1891 in Harderwijk.
3 Cornelia Gerarda Gangel, geboren op 10-02-1893 in Elburg. Cornelia is overleden op 19-06-1893 in Elburg, 4 maanden oud.
4 Anna Sara Gangel, geboren op 19-02-1894 in Elburg. Anna is overleden op 25-02-1981, 87 jaar oud.
5 Cornelia Gerarda Gangel, geboren op 25-06-1896.
6 Johanna Hendrika Gangel, geboren op 26-10-1897 in Elburg.
7 Gerhardus Gangel, geboren in 1899 in Rietvallei Zuid-Afrika. Gerhardus is overleden in 1901 in Mafeking, 1 of 2 jaar oud.
8 Wilhelmina Johanna Gangel, geboren in 1901 in Rietvlei Zuid-Afrika. Wilhelmina is overleden in 1901 in Mafeking, geen jaar oud.
9 Gerarda Wilhelmina Gangel, geboren op 16-09-1902.
10 Hendrik Frederik Gangel, geboren op 04-10-1903 in Driefontein Zuid-Afrika. Hendrik is overleden.
11 Carolina Drederika Bernarda Gangel, geboren op 29-06-1905. Carolina is overleden op 05-04-1906, 9 maanden oud.
12 Set…Gera… Gangel, geboren op 04-10-1907. Set…Gera… is overleden op 23-01-1908, 3 maanden oud.

 

Carel en Gerardina getroffen door Tweede Boerenoorlog

Eén gedachte over “Carel en Gerardina getroffen door Tweede Boerenoorlog

  • 06/10/2020 om 17:38
    Permalink

    I am a decendant of Carel Frederik Gangel (Born 09/09/1890) or at least let me say his son born on 24 Jan 1916 (also Carel Fredrik Gangel) and I am also Carel Frederik Gangel and was born in Pretoria on 05 April 1966 and live in South Africa.

    Beantwoorden

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: