De veldwachter moest het niet hebben van zijn salaris

 

Karel Frugte, bestuurslid van de Algemeene Bond voor Politiepersoneel

In de hier beschreven familiegeschiedenis komen we ook veldwachters en politie-ambtenaren tegen. Karel Frugte (geb.1870) is er één van. Een bijzondere man en niet alleen in het verwekken van kinderen (18). Karel, zoon van een godsdienstonderwijzer en voorganger, was zonder meer een man van initiatieven en nevenactiviteiten, met name bestuurlijke. Zo speelde hij een belangrijke rol in de opkomst van de politiebonden in het begin van de twintigste eeuw.

Eerst maar even een klein stukje geschiedenis van de politie in Nederland in de 19e een begin 20e eeuw. Het begon allemaal met die Franse keizer Napoleon: in 1811 werd bij keizerlijk decreet in Nederland een staatspolitie ingesteld, maar die maatregel verdween weer in 1814. Vanaf 1814 was de gemeentelijke politie in eerste instantie de enige politie. Op het platteland en kleine gemeentes had je de veldwachters, benoemd door de burgermeester. In de steden was er dan de gemeentepolitie. Het stelde allemaal bitter weinig voor. Geen samenwerking tussen de diverse korpsen, bekwaamheid was ver te zoeken, opleiding was er niet en de meest onnozele burger kon politieman worden, als hij maar sterk was en grote handen bezat. Makkelijk om iemand bij de kraag te grijpen.

Wetskennis was niet aan de orde. Als er een proces verbaal moest worden uitgeschreven, dan deed dat een hogere in rang. Het salaris was in de 19e eeuw heel laag, gemiddeld 200 tot 300 gulden per jaar. Van vrije dagen was vrijwel geen sprake. Werktijden varieerden van vier uur actief en vier uur weer vrij. Dan konden de agenten zich met bijbaantjes bezig houden. Kleermaker, schoenmaker, klompenmaker…..Nodig om rond te kunnen komen.

Op den duur kon dit geen stand houden en het was niet zo verwonderlijk dat de politie-beambten zich gingen organiseren om betere arbeidsomstandigheden te bewerkstelligen.

Op 22 februari 1887 werd de eerste politiebond opgericht, de Algemeene Nederlandsche Politiebond. Alle begin is moeilijk, dus zo vreemd was het niet dat deze bond niet echt goed functioneerde. Er kwamen nieuwe bonden, met name lokale. Amsterdam was de eerste grote stad met een plaatselijke bond. Den Haag, Utrecht, Leiden en kleinere steden, waaronder Dordrecht volgden.

Uit al die bondjes werd uiteindelijk in  het najaar van 1902 een Federatie van Gemeentelijke politiebeambten opgericht en werd een voorlopig bestuur gekozen. In dat bestuur zat ook Karel Frugte uit Dordrecht. In juni 1903 werd een definitief bestuur gekozen met als bestuurslid Karel Frugte. De bond kreeg daarna als naam Bond van Gemeentepolitiebeambten in Nederland. Wie meer hierover wil lezen: klik hier.

Karel Frugte, geboren in 1870 in Zevenhoven, kwam dus nadrukkelijk in beeld. Na een diensttijd van zes jaar bij de Koninklijke Marine werd hij in Zuid-Beijerland in 1897 benoemd tot gemeente-veldwachter. Dat zal niet zijn gebeurd vanwege zijn blauwe ogen of  zijn wetskennis. Eerder misschien het feit dat hij zes jaar bij de marine had gediend. Weliswaar als koksmaat bij de hr. Ms torpedo instructieschip Marnix, maar marine is marine.

Op 1 januari 1902 werd Karel aangenomen als politieagent in Dordrecht. Hij greep niet alleen kroeglopers in de kraag, maar nam de gelegenheid te baat om zich aan te melden bij de plaatselijke politiebond. Dat was de aanzet tot een bestuurscarrière van Frugte bij eerst de nationale bond van gemeentepolitie beambten, later de Algemeene Nederlandse Bond van Politiepersoneel.

NV Drukkerij Hermandad in Leiden

Karel was bestuurslid, commissaris, penningmeester en secretaris van de bond en bleef dit tot en met 1916, zelfs nadat hij al in 1913 was gestopt als veldwachter bij de Haarlemmermeer.  Hij was niet iemand die op de voorgrond trad. Maar alles wat men hem vroeg, dat deed hij. Zelfs even voor waarnemend directeur spelen bij de sneldrukkerij Hermandad in Leiden, de drukpers van de politiebond. Nee, Karel was de harde werker, de grote ondersteuner van het bestuur, dat streed voor betere arbeidsvoorwaarden voor het politiepersoneel. Want oom agent had het in de eerste jaren van de twintigste eeuw niet gemakkelijk. Je mocht blij zijn als je dertien vrije zondagen per jaar had. Vrije dagen (verlof, vakantiedagen) kreeg je pas als je enkele jaren in dienst was. En van het schamele loon kon je met je gezin ook niet rondkomen.

Misschien daarom ook dat Karel, mede door het overlijden van zijn eerste vrouw Maria, in 1912 ging nadenken over zijn toekomst. Kon hij in een andere werkomgeving het beter krijgen? Bijvoorbeeld als directeur-veilingmeester van de veiling in Hoofddorp? We zullen het nooit te weten komen.

 

Parijs

 

Nog even een anekdote over bestuurder Karel Frugte. In 1910 ging hij met enkele andere bestuursleden, waaronder ook de commissaris van politie Dammers uit Utrecht, naar Parijs voor een congres van veldwachters. Het gezelschap raakte verdwaald. En omdat zij hun uniform aan hadden, trok het gezelschap uiteraard de aandacht. Ze werden zelfs aangezien voor ingehuurde Duitse postbeambten omdat de Parijse collega’s staakten. Een verslaggever van het blad Le Petit Parisien had ze gezien en zette ze snel op de kiek. Die foto verscheen de volgende dag in de krant in een rubriek over stakingsincidenten.

De vier Nederlandse dienders op de foto in Le Petit Parisien. Links met de Duitse helm Van Hoogdalen, agent in Rotterdam. Rechts Karel Frugte. De andere twee zijn Gerard van Putten, voorzitter van de Bond en agent in Leiden en zijn collega Slierings, hoofdagent in Leiden.

In de Leeuwarder Courant van 31 mei 1909 stond een artikeltje over dit voorval. Hierin werd nog aangehaald dat de bestuursleden  van de Bond van Gemeente-Politiebeambten zeer ‘ordelijk en zaakrijk hadden gedebatteerd, zodanig zelfs dat aan hen op menig congres, waar geleerden of hooggeplaatste functionarissen bijeenkomen, een voorbeeld kan worden genomen. De bijdrage door hen geleverd betreffende de organisatie van hun ambt in Holland heeft trouwens in het licht gesteld, dat ook op dat punt Frankrijk het een en ander van ons vaderland te leren heeft’.

 

Bronnen: Leeuwarder Courant 31 mei 1909; Herinneringsboek 25 jaar Algemene Bond van Politiepersoneel (1927), Le Petit Parisien, 13 mei 1909.

Karel Frugte…strijdvaardig voor oom agent
Getagd op:    

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: