Van gewoon burger naar een echte soldaat

De oorlog is niet zo maar aan de Frugtes voorbij gegaan. Sommigen zaten in het verzet, anderen maakten foute keuzes. En die hadden soms dramatische consequenties. De jongste zoon van veldwachter en administrateur Karel Frugte (1870), Hendrik (Henk), geboren in 1919, koos ervoor zich in 1939 aan te melden bij het Nederlandse leger. Een vrijwillige keuze, want tot twee keer toe werd hij vrijgesteld voor dienstplicht vanwege broederdienst.
Henk, door zijn familie Hein genoemd, slaagde voor zijn HBS-A diploma in 1937 aan de Christelijke HBS aan het Adema van Scheltemaplein in Amsterdam en leek voorbestemd voor een administratieve loopbaan. Uiteindelijk zou dat ook uitkomen,

Voor Henk Frugte en de familie waren het eind jaren dertig en tot en met het uitbreken van de oorlog spannende en angstige maanden. De mobilisatie was door de oorlogsdreiging in augustus 1939 afgekondigd. Henk vertrok begin oktober 1939 eerst naar Breda en werd vervolgens in Kampen gestationeerd. Henk hield zijn familie op de hoogte van het wel en wee. Over de gevaren werd niet gesproken, alsof het werd ontkend, of niet toegestaan was.
In een brief van vader Frugte aan Henk, vlak na zijn indiensttreding, waren goed eten en een leuk salaris belangrijker dan de oorlogsdreiging van dat moment: ,, Als je nu maar goed eten en drinken hebt en op tijd kan gaan slapen, dan komt het andere ook wel terecht’’, schreef de 69-jarige Karel aan zijn jongste zoon. ,,Hoe staat het met je traktement? Van mevr. De Vries hoorden we dat het traktement twee gulden per week bedraagt. Is dit zo? Zo ja, dan bof je weer geweldig, Henk’’, was verderop in de brief te lezen.
Misschien was het ook het gevoel van de Nederlanders in die tijd. Nederland zal ook nu wel weer neutraal blijven en had Hitler dat ook niet gezegd? Intussen wist de regering door de informatie die door sijpelde inmiddels al wel beter. De oorlogsdreiging was meer dan reëel. Enkele dagen voor het uitbreken van de oorlog werden Henk en zijn makkers wakker geschud in het leslokaal in Kampen.
In een brief van Henk aan zijn vader schreef hij over die dagen: ,, Dinsdagmiddag zaten we gewoon in het leslokaal. Er was totaal geen vermoeden van iets bijzonders. Op een gegeven ogenblik kwam de kapitein-compagnie commandant binnen en zei dat er gepakt moest worden omdat er van het departement bericht was gekomen dat we naar Haarlem moesten vertrekken.’’

Henk Frugte en zijn Annie. Foto dateert uit 1942

En in die brief, geschreven op 9 mei 1940, luttele uren voor de inval van de Duitsers werd verder met geen woord gerept over het dreigende gevaar, de spanning die er moest zijn geweest. Nee, het ging over koetjes en kalfjes: ,, De kwartiergevers hier en ook bij de anderen zijn heel geschikt. Het eten is buitengewoon goed. Natuurlijk hebben we niets te doen. Af en toe eens een appèl op straat ergens maar meer niet. Gisteren ben ik nog even bij het bureau van het 18e geweest, alwaar ik met vreugde werd ontvangen. Vanmorgen hebben we een mars door de omgeving gemaakt over Overveen, langs Elswout en het Hopje. Het is daar geweldig mooi. Jammer dat ik nu niet thuis kan komen.’’
Niets aan de hand. Hoe ontzettend mis waren die gedachtes. In de nacht van 9 op 10 mei vielen Duitse troepen Nederland binnen. Over land, vanuit de lucht. Het was oorlog in Nederland. Afsluitdijk, Grebbeberg, Rotterdam en vliegvelden. Maar niet in Haarlem. De gelegerde manschappen werden deels naar de diverse fronten gestuurd, maar bleven ook deels in Haarlem. Vermoedelijk ook Henk Frugte, alhoewel daar verder weinig over bekend is.
Wat in Haarlem gebeurde moet uit andere bronnen worden gehaald. De website Oneindig Noord-Holland verhaalt het volgende: ‘In Haarlem achtergebleven troepen bereidden zich voor op een eventuele verdediging van de stad. F. Huyse uit Santpoort-Zuid moest met zijn maten aan de westrand van Haarlem een linie maken: “We kwamen daar in een stelling te liggen, moesten met een geladen geweer wacht lopen en Haarlem van die zijde tegen eventuele parachutisten beschermen.” Hij heeft nooit een schot hoeven lossen. Een andere soldaat, die gelegerd was in het Krelagehuis, ‘Hotel Krelage’, kwam wel in actie. In de kousenfabriek Hin aan de Zijlweg waren, vermoedelijk afgedwaalde, Duitse parachutisten verzeild geraakt. Het kwam tot een vuurgevecht: “Het ging er heet aan toe en ieder van de 3e compagnie heeft er zijn portie van gehad…”
Verder op deze website: Een andere soldaat, A. van Kan uit Heemstede, rapporteert over misschien wel hetzelfde incident: “Verder hoorde je schieten, misschien wel zenuwachtige militairen. Overal hoorde je geruchten van bijvoorbeeld gelande parachutisten en van schietende NSB-ers, doch niemand wist iets zeker. Op een gegeven ogenblik kregen we een oproep om de Zijlweg te versterken, omdat daar werd geschoten. We zijn daar met enkele mensen naartoe gebracht. … Het bleek echter loos alarm te zijn.”
Op 15 mei kwamen de eerste Duitse troepen in Haarlem aan….En enkele weken later volgde de demobilisatie van de Nederlandse troepen. Hendrik Frugte kon naar huis.
Voor de Frugtes ging het leven weer gewoon verder. Henk ging werken bij de bank Mees en Hope. Tot in 1943. Toen kreeg hij een oproep voor tewerkstelling in Duitsland, in Berlijn. Het vertrek zou plaatsvinden op 15 mei. En daar had hij nu absoluut geen trek in, bang als hij was misschien aan het oostfront te moeten vechten. Tijdens de keuring vertelde hij dat hij suikerziekte had. Maar ja, op de vraag welk type hij dan had, was moeilijk een antwoord te geven. Achter hem in de rij fluisterde iemand: ‘type 1’. ,,Type 1”, stamelde Henk. En Hendrik kreeg een treinkaartje terug naar huis. Afgekeurd. De keuringen verliepen in die tijd oppervlakkig, ook al misschien door de chaos in Berlijn. Henk dook onder  bij de familie van zijn verloofde Annie en deed zich voor als schippersknecht….
Na de oorlog hervatte hij zijn opleiding tot officier van de militaire administratie. Tot zijn 56e bleef Henk – Hein – Frugte bij het leger en bereikte uiteindelijk de rang van overste. Hij trouwde in 1946 met zijn geliefde Annie Kassies. Zij kregen uiteindelijk drie kinderen, Egberdien, Hanneke en Rieke. Henk overleed in 1999.

Gezinsblad van Hendrik Frugte

Hendrik Frugte, geb. Haarlemmermeer 18 mei 1919, † Apeldoorn 3 jan. 1999, zn. van Karel en Johanna Hendrika Scheepmaker, tr. 1e 18 april 1946 Annechien Kassies, geb. Lemmer 4 april 1918, † Apeldoorn 1 mei 1993; tr. 2e 1996 Wilma Tuls (Vogelzang), geb. Holland, Michigan 1916, † Michigan 14 mei 2010.
Uit het eerste huwelijk:
1. Egberdina Johanna Frugte, geb. Amsterdam 7 aug. 1947, tr. Apeldoorn 13 mei 1970 Jan Veerman.
2. Johanna Hendrika Frugte, geb. Amsterdam 27 sept. 1948, tr. Apeldoorn 28 dec. 1972 Dick Ligt.

 

Trouwfoto april 1946 Hendrik Frugte en Annechien Kassies met familie voor het stadhuis van Amsterdam.

 

‘Hein’ Frugte administrateur in dienst van het Nederlandse leger
Getagd op:    

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: