Het tragisch einde van Francina Frugte

De eerste kunstnier van dr. Kolff

Zij werd geboren op 20 september 1910: Francina Anna Geertruida Frugte, dochter van Hendrik Frugte en Francien van Brussel. Opgegroeid in Amsterdam Zuid, waar zij op een gegeven moment Benjamin Bachra leerde kennen. Een man van Joodse origine. Zij kregen twee kinderen, Francien en Ben, maar Francine kreeg niet de kans hen te zien opgroeien tot volwassen mensen. De oorlog stak hier een stokje voor. Francine overleed in 1944 in een Amsterdams noodhospitaal aan een gecompliceerde longontsteking. Zij was toen 33 jaar….

Francien Frugte, pasfoto gemaakt in 1943

Het lijkt voor de Tweede Wereldoorlog een bijna alledaags verhaal. Een jonge vrouw, die zo verzwakt was geraakt dat zij een longontsteking niet overleefde. Toch was het zeker niet alledaags. Integendeel. Eén van ’s werelds grootste wetenschappers van de 20e eeuw probeerde haar leven nog te redden. Dr. Willem Kolff, uitvinder van de kunstnier, onderscheiden met dertien eredoctoraten en vier keer genomineerd voor de Nobelprijs, verbond haar aan zijn door hem zelf ontwikkelde kunstnier. Die bestond onder meer uit een bak waarin het bloed werd gespoeld, afkomstig van potten- en pannenfabriek BK, een waterpomp van een T-Ford, een aluminium trommel, waarbij het aluminium kwam uit een neergeschoten Duitse bommenwerper en een cellofaan afkomstig uit een slagerij.

Deze Willem Kolff trachtte haar met zijn uitvinding in leven te houden. Hij slaagde daar bijna in. Zoals Herman Broers, biograaf van dr. Kolff, het als volgt omschreef: ,,De behandeling van Francine Frugte, onder de schuilnaam Gretha Cleef, in een noodhospitaal in Amsterdam waar Kolff vanuit Kampen (hij was daar in zijn ziekenhuis werkzaam) was heen gereisd, is een van de meest bijzondere van de zeventien ‘pionierpatiënten’ die Kolff in zijn proefschrift (De Kunstmatige Nier, 1946) heeft beschreven. Hij heeft de behandeling zelf uitgevoerd, bracht haar vanuit uremisch coma (eindstadium van nierfalen) terug naar het leven, waarna ze alsnog stierf aan complicaties, longsteking. De roodvonk compliceerde het ook nogal.’’

Willem Kolff, de man die miljoenen levens redde.

Broers beschrijft de geschiedenis van Gretha Cleef / Francine Frugte in zijn biografie over Dr Kolff: De man die miljoenen levens redde. Een man die het Amerikaanse maandblad Life rekende tot de honderd belangrijkste personen van de twintigste eeuw. Wie kan beter het bijzondere verhaal van Francine Frugte vertellen dan haar eigen dochter, Francien. Zij beschreef het al eerder op de website van JoodsAmsterdam:

‘Het is oktober / november 1943 als er in Amsterdam Zuid niet de pleuris maar de roodvonk uitbreekt. Huis aan huis zijn kinderen, maar zeker ook veel volwassenen ernstig ziek. De Duitsers, bang voor besmetting, willen dat bij die woningen mededelingen en waarschuwingen op de buitendeuren worden opgehangen.

Zeker zes weken moet je thuis blijven. Wanneer je daarna ook nog nierbekkenontsteking krijgt ben je nog ééns enkele weken verplicht binnen te blijven. Voor de joodse gezinnen betekent dit uitstel van de invallen en wegvoeringen naar werkkampen, die wel verwacht werden.
Deze joodse gezinnen kregen geen hulp. Niemand durfde hen openlijk bij te staan. Er was bijvoorbeeld veel wasgoed, weinig water en geen goede zeep. Familie was er al vaak niet meer dus werd er gehoopt dat buren nog iets wilden doen. Maar die hadden ook weinig of niets. Was er wel iets op de bonnen te koop dan moest je buiten in lange rijen bij de winkels uren wachten. Dan ga je bijna zeker niet nóg eens in de rij staan voor een ander. Verwarmen van de hele etage was ook niet meer mogelijk omdat er gebrek was aan kolen en gas. De zieken lagen daarom vanwege de kou vaak in één kamer bij elkaar.

Francien Bachra, de dochter van Francina Frugte. De foto is genomen in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog. 

Mijn moeder, Francina Frugte, was in die tijd 33 jaar. Zij was een christenvrouw en getrouwd met een joodse man, mijn vader, Benjamin Bachra. Eind 1943 begon ze buren bij te staan met huishoudelijk werk en boodschappen doen. Het was voor haar gevaarlijk dat iedereen kon zien dat ze de joodse en zieke mensen bezocht. In die tijd kregen mijn broertje Ben en ik ook roodvonk. Dat was zo besmettelijk! Als wij het niet zelf hebben opgelopen nam mijn moeder het als cadeautje voor ons mee. “Grapje van haar zelf.”
Eind januari 1944 raakte de epidemie op zijn eind. De aangeplakte waarschuwingen waren bijna verdwenen. Alleen bij de tante van mijn moeder waren nog vijf zieken. Mijn moeder was toen al aardig oververmoeid maar ging daar toch een paar uur per dag helpen. In die zeer koude tijd is zij nog aanwezig geweest bij de begrafenis van een familielid. Drie dagen later werd ze ernstig ziek. De dokter constateerde dat ze door de kou, moeheid en daardoor te weinig weerstand, nu ook roodvonk had opgelopen.
Na een dag of drie vier werd ze op 4 februari 1944, de 40e verjaardag van mijn vader, naar het ziekenhuis gebracht.
Waarschijnlijk kwam ze op de intensive care in het Wilhelminaziekenhuis terecht.
Maar de doktoren (of iemand anders?) hadden haar niet onder haar eigen naam opgenomen. Waarschijnlijk dachten ze dat mijn moeder ook joods was. Of zij hebben dat gedaan om mijn vader te beschermen. Alleen thuis zijnde had hij zo opgepakt kunnen worden. Wij, de kinderen,waren bij onze christen grootouders Hendrik Frugte en Francien van Brussel ondergebracht.
De naam van mijn moeder was: Francina Anna Geertruida Bachra-Frugte maar lag in het ziekenhuis als: Gretha Cleef.

Nadat mijn moeder was aangesloten aan de kunstnier leek het erop dat zij goed zou reageren. Maar zij is uiteindelijk aan longontsteking 33 jaar jong op 11 februari 1944 overleden.
Toen is gebeurd waar de doktoren voor wilde waken door mijn moeder een andere naam te geven! Mijn vader die toen alleen was werd een paar maanden later in Havelte (aanleg vliegveld) te werk gesteld. Hij kwam in april 1945 weer vrij.’

Francien Bachra werd over haar moeder in de uitzending van ‘Andere Tijden’ geïnterviewd. Deze uitzending ging over dr. Willem Kolff. Wie dit fragment wil zien, klik op bijgaande foto.

 

Voor een tweede verhaal over de geschiedenis van de kunstnier en Francina Frugte, klik HIER

Parenteel van Hendrik Frugte

I. Hendrik Frugte, geb. Amsterdam 9 maart 1885, † ald. 5 dec. 1949, zn. van Albertus en Christina Angenita Louisa Hankart, tr. Amsterdam 2 dec. 1909 Francina Anna Geertruida Van Brussel, geb. Wormerveer 26 nov. 1886, Handelsreiziger 1909-1949.
Uit dit huwelijk:
1. Francina Anna Geertruida, geb. Amsterdam 20 sept. 1910
2. Hendrik Frugte, geb. Amsterdam 20 aug. 1924.

II. Francina Anna Geertruida Frugte, geb. Amsterdam 20 sept. 1910, † ald. 11 febr. 1944, tr. Amsterdam 13 mei 1931 Benjamin Bachra, geb. Amsterdam 4 febr. 1904, † ald. 15 febr. 1977.

Uit dit huwelijk:
1. Francina Anna Geertruida Bachra, geb. Amsterdam 11 sept. 1932.
2. Ben Bachra, geb. Amsterdam 25 nov. 1936.

 

Bronnen in dit verhaal: Herman Broers, biograaf van dr. Kolff (,,De man die miljoenen levens redde”), Francien van Veen-Bachra (website JoodsAmsterdam). 

Zelfs het prototype van de kunstnier kon Francien niet redden…..

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: