Gezinsfoto uit 1917. Links moeder Bets, bij haar tweede dochter Enny, zittend op kinderstoel Annie en rechts vader Evert.

De eerste levensjaren van Annie de Kruijf

Het was een bewolkte dag, die zaterdag voor Pinksteren in 1915. Nederland merkte steeds meer van de oorlog om zich heen. De kranten stonden er vol van. Honderdduizenden Belgen waren gevlucht naar ons land. Er was schaarste. De regering vorderde wol voor de soldaten, die van overal vandaan inmiddels waren opgetrommeld. En toch ging het leven gewoon door. Advertenties in de kranten lokten de mensen naar de theaters. Sara Burgerhart, Die Lustige Witwe, Pygmalion, Hertogin Hoepla. Velen hadden het geld niet, bleven thuis, waren werkeloos en maakten zich meer zorgen om hun eigen gezin dan wat zich overal in de wereld zich afspeelde.

 

Annie

In die Eerste Wereldoorlog, op 22 mei 1915, werd in Sloterdijk, aan de Haarlemmerweg, ‘s avonds om half acht Anna geboren. Anna. Een naam die niet past bij mijn moeder. Tante An voor neven en nichten. An voor familie, Anneke voor mijn vader. Haar schoolrapport van de lagere christelijke school aan de Haarlemmerweg, gesitueerd naast de gereformeerde kerk, vermeldde haar naam, opgegeven door haar ouders: Anna de Kruijf. Dochter van vader Evert de Kruijf en moeder Bets La Grouw. Maar zelf noemde zij zich Annie. Toen.

Dit is het verhaal van de vrouw, die opgroeide in een gezin vol liefde en genegenheid. Ze kende armoede, aanbad haar latere grote liefde, koesterde haar kinderen, was koppig en wilde nooit meer terugkeren naar die tijd van toen, de tijd van armoede. Zij had het niet over ‘zeven’ maar over het meer ‘bekakt’ klinkende zeuven. Alhoewel dit taalgebruik niets te maken had met ‘bekaktheid’. Maar ‘zeuven’ klinkt wat deftiger. Dat wel.

De wereld van onze ouders

De jeugd van mijn moeder. We weten allemaal wie onze ouders zijn. Althans, voor de meesten. Maar weten wij ook allemaal hoe de wereld van onze ouders voordat wij werden geboren eruit zag? Hoe leefden zij, wie waren hun ooms en tantes, oma’s en opa’s? Vergeelde portretten die uit de la tevoorschijn komen, zeggen ons niets.

Ik wist niets van de geschiedenis van mijn vader en moeder, van hun ouders, hun grootouders. Net als ieder kind leefde je in het heden. Totdat je de oude foto’s ging ontdekken. De documenten, trouw- en geboortekaarten. Brieven.

Over het verleden van je vader of moeder kwam je als kind weinig tot niets te weten. Ze waren er en je wist wie de belangrijkste ooms en tantes waren. Dat was je wereld. De school was je wereld. De straat, waar je kon spelen. De speeltuin, sportvereniging. Het verleden hing aan de muur. Oude foto’s, portretten. Of je vond jezelf met je broers geposeerd terug op de piano, waar je elke dag een half uur op moest oefenen en spelen. Für Elise van Beethoven.

Ik ben in dit verhaal teruggekeerd naar de jeugd van mijn moeder, de wereld waarin zij leefde. Het was ook de wereld van de Haarlemmerweg, de ‘keizerlijke weg’ de ‘Route Imperial‘ van Amsterdam naar Haarlem, aangelegd langs de trekvaart, waar het vervoer in de 17e, 18e en een deel van de 19e eeuw plaatsvond. Totdat het jaagpad langs de vaart werd verhard en de eerste trein tussen Amsterdam en Haarlem reed.

Haarlemmerweg

De Haarlemmerweg in de eerste jaren van de 20e eeuw vanaf het begin, in de buurt van het Nassauplein
Haarlemmerweg. Hier woonde familie De Kruijf

Hoe belangrijk de Haarlemmerweg in mijn familiegeschiedenis was, werd pas echt duidelijk toen ik de adressen achterhaalde waar de De Kruijf woonde. En werd ook duidelijk via de diverse aktes waarin als plaats van geboorte of huwelijken Sloten werd aangeduid. Buurtschap Sloterdijk, onder de rook van Amsterdam. Daar woonde de familie De Kruijf. B258 I als adres stond in de geboorteakte van mijn moeder. Dat zei mij nog niet zoveel. Totdat ik de geadresseerde ansichtkaarten van mijn opa Evert de Kruijf uit 1907 aan zijn ouders – mijn overgrootouders dus – bekeek: Haarlemmerweg 258 één hoog Amsterdam Sloterdijk. Onder de rook van de Westergasfabriek. Op dat adres werd Annie, tante An, mijn moeder, geboren. Het eerste kind van Evert en Bets de Kruijf.  Hun eerste dochter werd vernoemd naar de moeder van Bets La Grouw, Johanna Elisabeth van Deventer, getrouwd met Willem La Grouw. En nog verder teruggaand in de het verleden, ontdekken we Johanna Elisabeth Brenner, geboren in Amsterdam, 1795, de betovergrootmoeder van Annie de Kruijf.

De woning waar mijn moeder werd geboren, was ook de woonplek van haar grootouders, Gerrit Hendrik de Kruijf en Hendrika Susanna Katté. Zij konden deze aan het eind van de 19e eeuw gebouwde flatwoning betrekken en bleven hier een aantal jaar wonen. Goedkoop gebouwde woningen, niet al te best van kwaliteit en inmiddels al heel snel weer gesloopt. Het waren de woningen net buiten de stadsgrens van Amsterdam rond de eeuwwisseling van de 19e/20e eeuw. Uitzicht op het Westerpark, de Westergasfabriek iets meer naar het westen. Op hetzelfde adres werd ook hun tweede kind geboren, Hendrika Susanna (1917) en hun eerste zoon Gerrit Hendrik (1918).

De Haarlemmerweg is onverbrekelijk verbonden met de familiegeschiedenis van Evert de Kruijf. Natuurlijk verhuisden zij regelmatig van adres naar adres, uit pure armoede om maar zo goedkoop mogelijk te wonen. Zo verhuisde het gezin ook naar Amsterdam Noord, om uiteindelijk toch weer naar de Haarlemmerweg terug te keren, nu op een ander adres dan de genoemde 258 één hoog, namelijk 561, drie hoog. Meer in de richting van Sloterdijk.

Een stukje geschiedenis

Eerst iets over de Haarlemmerweg, een stukje geschiedenis.

We gaan terug naar 1631. In dat jaar kwamen de steden Amsterdam en Haarlem overeen een trekvaart tussen de twee plaatsen aan te leggen. Voor zover bekend de eerste in ons land. De vaart begon bij de Haarlemmerpoort in Amsterdam en eindigde bij de Amsterdamse Poort in Haarlem. Eén rechte lijn, nou ja, bijna. Want halverwege werd de vaart onderbroken door de uitwateringssluizen van het hoogheemraadschap van Rijnland. Reizigers moesten derhalve overstappen. Vanaf 1632 kon je per trekschuit op reis van Amsterdam naar Haarlem. Zonder vaart echter geen jaagpad, want die was noodzakelijk voor het trekschuitverkeer. Een eeuw later, in 1762, werd het pad verhard en voila, de Haarlemmerweg was geboren.

De trekschuit was de meest betrouwbare en comfortabele vorm van transport en dat bleef zo tot ver in de 19e eeuw. Pas met de komst van de spoorlijn in 1839 moest uiteindelijk de trekschuit het afleggen tegen de trein.

Op een paar kilometer afstand van de grens van Amsterdam had je het buurtschap Sloterdijk. Een dorpje met een eeuwenoude geschiedenis, dat terug gaat tot de 15e eeuw toen het dorp de naam Slooterdyck kreeg.

In de 18e en 19e eeuw kwam er enige bebouwing langs de Haarlemmerweg. Enkele hofsteden. Later, in de 19e eeuw, kwamen er drie molens en enige industrie, zoals vanaf 1883 de Westergasfabriek. In de laatste jaren van de 19e eeuw kwamen de eerste woonblokken, tegenover het Westerpark. Daar, in 1893, verhuisden Ger de Kruijf en zijn vrouw Hendrika Susanna, roepnaam onbekend, Katté, naar toe.

De Westergasfabriek. Bron: Stadsarchief

Wat we weten van de kinderjaren van Annie de Kruijf, moet worden gehaald uit foto’s, brieven en documenten. We weten niet hoe de leefomgeving was, we kunnen alleen vermoeden dat de impact van de Westergasfabriek, waar het gezin De Kruijf woonde, groot was. De grond was vervuild, de lucht was smerig door de rook als de wind verkeerd stond en de arbeidersflats gaven niet het beeld van comfortabel wonen. Daar groeiden Annie en haar oudste broer en zus op.

Voorkant van Annie’s rapport van de lagere school. Rechts de scholierenkaart.

Vader Evert en moeder Bets stuurden Annie en de anderen naar de gereformeerd christelijke lagere school aan de Haarlemmerweg bij Sloterdijk, naast het tijdelijk kerkgebouw van de gereformeerde gemeente. Voor deze school was ook een ‘suppletiefonds’ in het leven geroepen, met als doel onvermogende ouders de mogelijkheid te geven het schoolgeld voor hun kinderen te betalen. Hoofd van de school was ene J.S. Westerveld (1870-1937), bijgestaan door twee hulponderwijzers en twee onderwijzeressen.

Met tram lijn 12 en later de bus van de Nassauplein naar Sloterdijk ging Annie naar school, omdat het te ver lopen was. Op school deed zij het goed. Het schooljaar begon begin mei en liep door tot eind februari. Haar cijfers waren gemiddeld meer dan goed  als we de vier als goed en de vijf als uitstekend beschouwen. In het rapport werden ook de verzuimdagen vermeld. Dat waren er nogal wat. Dat zal waarschijnlijk te maken hebben gehad dat Annie regelmatig haar ouders moest helpen om het gezin draaiende te houden.  Moeder had een slechte gezondheid, vader was bankwerker, maar in de moeilijke jaren twintig ook waarschijnlijk regelmatig werkeloos.

Volgens het rapport maakte Annie de zesde klas op de christelijke school niet af.  Het eerste semester – mei-juni – werd voltooid, gezien de vermelde cijfers. De volgende periodes werden niet meer ingevuld. Het gezin De Kruijf verhuisde namelijk naar Nieuwendam, de Watergangseweg 68 en later de Monnickendammerweg. In Amsterdam Noord zal zij de zesde klas mogelijk hebben afgemaakt, maar hier is niets meer over terug te vinden.

Het was de jeugd van Annie, het leven zoals zich in die tijd afspeelde in het Amsterdam van toen. Het verhaal van de eerste twaalf jaar uit haar leven is natuurlijk niet compleet en er zitten heel wat hiaten in. Maar dit is wat nu bekend is. In een tweede verhaal, later op de site, volgen de volgende tien, twaalf jaar, tot de tweede wereldoorlog. Mooie jaren. Brieven en foto’s uit die tijd maken dat wel duidelijk.

Gezinsblad van Evert en Bets en hun kinderen

Evert De Kruijf, geb. Amsterdam 25 okt. 1886, † ald. 27 febr. 1967, zn. van Gerrit Hendrik en Hendrika Susanna Katté, tr. Sloten 1 mei 1914 Theresia Elisabeth La Grouw, geb. Amsterdam 22 maart 1892, † ald. 20 okt. 1982, dr. van Willem en Johanna Elisabeth Van Deventer.
Uit dit huwelijk:
1. Johanna Elisabeth De Kruijf, geb. Sloten 22 mei 1915, † Heiloo 21 aug. 1999, tr. Amsterdam 25 mei 1939 Leonard Johan Frugte, geb. Haarlemmermeer 26 dec. 1913, † Amsterdam 3 aug. 1951, zn. van Karel en Johanna Hendrika Scheepmaker.
2. Hendrika Susanna De Kruijf, geb. Sloten 10 jan. 1917, † Warrnambool 26 nov. 1999, tr. Amsterdam 23 aug. 1943 Frans Bos, geb. Amsterdam 7 nov. 1918, † Warrnambool 23 nov. 1983, zn. van Cornelis Franciscus en Jansje Heyt.
3. Gerrit Hendrik De Kruijf, geb. Sloten 21 mei 1918, † Haarlem 27 mei 2000, tr. Amsterdam 26 okt. 1950 Afra Adriana Kempes, geb. Amsterdam 19 juni 1928, † Haarlem 10 juni 2015, begr. gecremeerd.
4. Everdina Theresia De Kruijf, geb. Amsterdam 8 mei 1923, † ald. 14 mei 2010, tr. Amsterdam 11 juli 1953 Johannes Gerardus Heldens, geb. Amsterdam 15 okt. 1923, † ald. 18 maart 2001, zn. van Johannes Hubertus.
5. Willem De Kruijf, geb. Amsterdam 21 aug. 1925, † Dordrecht 28 juni 2013.
Schoolfoto van Annie, linksonder gehurkt. Linksboven zus Enny.
Annie, Enny en Ger.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De Haarlemmerweg; een stukje familiegeschiedenis
Getagd op:                

Geef een reactie

%d bloggers liken dit: